जळगाव लाईव्ह न्यूज । २६ जानेवारी २०२३ । सणासुदीच्या काळात बिहार-यूपी ट्रेनमध्ये प्रवास करणे खूप अवघड काम असते. गर्दीमुळे केवळ स्लीपरच नाही तर थर्ड एसी डब्यांमध्येही अनेकजण आरएसी आणि वेटिंग तिकीटवर प्रवास करताना दिसतात. अशा परिस्थितीत ज्यांचे तिकीट कन्फर्म झाले त्यांना अडचणींचा सामना करावा लागतो. अशीच एक केस म्हणजे खालची सीट दोन RAC तिकीट धारकांनी व्यापली असताना वरच्या बर्थचा प्रवासी कुठे बसेल. या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्यासाठी आम्ही तुम्हाला तिकीट आणि आसन व्यवस्थेशी संबंधित अनेक रेल्वे नियमांबाबत सांगणार आहोत.
खरतर कन्फर्म तिकीट असलेल्या प्रवाशांना कोणतीही अडचण येऊ नये यासाठी भारतीय रेल्वेने अनेक नियम केले आहेत. ट्रेनच्या एका डब्यात स्लीपर आणि थर्ड एसी क्लासमध्ये आठ जागा आहेत. यातील तीन जागा समोरासमोर तर दोन जागा बाजूला आहेत. या आठ आसनांचे सर्व प्रवासी बसण्याच्या वेळी खालच्या सीटवर बसतील, असा रेल्वेचा नियम आहे.
यासाठी वेळ निश्चित करण्यात आली आहे. उत्तर रेल्वेच्या तिकीट नियमांनुसार रात्री १० ते सकाळी ६ पर्यंत झोपण्याची वेळ निश्चित करण्यात आली आहे. त्यानुसार या काळात खालच्या बर्थवर बसलेले सर्व प्रवासी आपापल्या बर्थवर झोपतील. म्हणजेच, या काळात प्रवाशाच्या परवानगीशिवाय कोणीही खालच्या बर्थवर बसणार नाही. अशा प्रकारे बसण्यासाठी सकाळी ६ ते रात्री १० ही वेळ निश्चित करण्यात आली आहे. मात्र, रेल्वेने हा नियम लवचिक ठेवला असून तो मुख्यत्वे परस्पर सद्भावनेवर सोडला आहे. एखादा प्रवासी आजारी असेल किंवा त्याला काही अडचण असेल तर दिवसाची वेळ असली तरी तो त्याच्या आवडीनुसार बर्थवर झोपू शकतो, असे सांगण्यात आले आहे.
सीटचे खुर्चीत रुपांतर केल्यास अधिक समस्या निर्माण होतात
तोपर्यंत सर्व काही ठीक आहे. सर्वात मोठी समस्या उद्भवते जेव्हा एखाद्या प्रवाशाचा कन्फर्म केलेला बर्थ वरच्या बाजूला असतो आणि रेल्वेने त्याच्या खाली असलेल्या बर्थवर दोन लोकांना आरएसी तिकीट वाटप केले आहे. अशा परिस्थितीत खालच्या बर्थवर बसण्यासाठी फारच कमी जागा उरते. ज्या दोन लोकांना RAC दिले आहे ते आधीच बसले आहेत. अशा परिस्थितीत तिसऱ्या व्यक्तीला त्या सीटवर बसणे सोयीचे नसते. इथेही नियम असा आहे की सकाळी 6 ते रात्री 10 वाजेपर्यंत वरच्या बर्थच्या प्रवाशाला खाली बसायचे असेल तर तो खालच्या सीटवर बसू शकतो, पण जर दोन लोकांकडे खालच्या सीटवर आरएसी तिकीट असेल तर तिकीट येणे सुरू होते. तुम्हाला वाटेल ही किती मोठी गोष्ट आहे. माणूस मध्यभागी बसेल. पण जर दोन्ही आरएसी प्रवाशांनी त्यांच्या जागा खुर्च्यांमध्ये बदलल्या तर मध्यभागी बसण्याची जागाही संपते.
ही समस्या सोडवण्यासाठी रेल्वेने कोणतेही नियम जारी केलेले नाहीत. जेव्हा अशी समस्या उद्भवते तेव्हा प्रवाशांनी सामंजस्य दाखवून आपसात जुळवून घेणे अपेक्षित असते. तसे, सरासरी व्यक्तीला बाजूच्या वरच्या बर्थवर बसण्यास कोणतीही अडचण येत नाही कारण त्याची उंची तुलनेने जास्त असते.
