जळगाव लाईव्ह न्यूज । मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील अष्टपैलू व ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर (विश्वनाथ दिनकरराव पाटेकर) यांचे वयाच्या ७५ व्या वर्षी गोव्यात दुःखद निधन झाले. त्यांच्या अकाली जाण्याने संपूर्ण चित्रपटसृष्टीसह प्रेक्षकवर्गात हळहळ व्यक्त केली जात असून कलाक्षेत्रावर शोककळा पसरली आहे. Nana Patekar passes away
मराठी रंगभूमीपासून आपल्या अभिनय प्रवासाची सुरुवात करणाऱ्या नाना पाटेकर यांनी आपल्या दमदार आवाजाच्या शैलीने, खणखणीत संवादांनी आणि वास्तववादी अभिनयाने प्रेक्षकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवले.
गोव्यातील डोना पावलामधील घरी त्यांना हृदयविकाराचा झटका आला होता. त्यानंतर त्यांना तातडीनं मणिपाल रुग्णालयात दाखल करण्यात आलेलं. पण, रुग्णालयातच त्यांची प्राणज्योत मालवली.
विश्वनाथ दिनकरराव पाटेकर उर्फ नाना पाटेकर (Nana Patekar) हे नाव भारतीय चित्रपटसृष्टीतील अत्यंत मानाचे नाव म्हणून ओळखले जाते. मराठी रंगभूमीपासून आपल्या अभिनय कारकिर्दीला सुरुवात करणाऱ्या नाना पाटेकर यांनी पुढे मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीत आपल्या अभिनयाची स्वतंत्र छाप निर्माण केली. नायक, सहनायक, खलनायक, चरित्र अभिनेता अशा विविध भूमिका त्यांनी तितक्याच ताकदीने साकारल्या. गंभीर आशयाच्या समांतर चित्रपटांपासून ते विनोदी चित्रपटांपर्यंत प्रत्येक प्रकारच्या भूमिकेत त्यांनी आपली वेगळी शैली दाखवून दिली.
रंगभूमीपासून रुपेरी पडद्यापर्यंतचा प्रवास
नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाची खरी जडणघडण मराठी रंगभूमीवर झाली. सुरुवातीच्या काळात त्यांनी अनेक मराठी नाटकांमध्ये काम केले. ‘पुरुष’ या नाटकातील गुलाबराव आणि ‘हमीदाबाईची कोठी’ मधील सत्तार अजरामत या त्यांच्या भूमिका विशेष गाजल्या. रंगभूमीवर मिळालेल्या अनुभवामुळे त्यांच्या अभिनयाला एक वेगळी धार मिळाली.
त्यानंतर नाना पाटेकर यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत प्रवेश केला. १९७८ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘गमन’ या चित्रपटातून त्यांच्या सिनेसृष्टीतील प्रवासाला सुरुवात झाली. या चित्रपटातील त्यांची भूमिका अत्यंत छोटी होती. त्यामुळे सुरुवातीला ते प्रेक्षकांच्या फारसे लक्षात आले नाहीत. मात्र त्यांनी हार मानली नाही.
पुढील काही वर्षे त्यांनी मिळेल त्या भूमिका स्वीकारत आपला अभिनयाचा प्रवास सुरू ठेवला. ‘गिद्ध’, ‘भालू’, ‘शीला’ यांसारख्या चित्रपटांमध्ये त्यांनी भूमिका केल्या. सुरुवातीच्या काळातील अनेक चित्रपटांना अपेक्षित यश मिळाले नाही. मात्र नाना पाटेकर यांचा संघर्ष सुरूच राहिला.
‘अंकुश’ने बदलले नशिब
१९८६ मध्ये आलेला ‘अंकुश’ हा नाना पाटेकर यांच्या कारकिर्दीतील महत्त्वाचा टप्पा ठरला. एन. चंद्रा यांच्या दिग्दर्शनाखाली तयार झालेल्या या चित्रपटात नाना पाटेकर यांनी बेरोजगारीमुळे त्रस्त असलेल्या मात्र सरळमार्गी तरुणाची भूमिका साकारली. त्यांच्या अभिनयाची मोठ्या प्रमाणावर दखल घेतली गेली आणि नाना पाटेकर हे नाव प्रेक्षकांच्या लक्षात राहू लागले.
त्यानंतर १९८७ मधील ‘प्रतिघात’ या चित्रपटातील त्यांची भूमिकाही प्रेक्षकांच्या पसंतीस उतरली. त्यानंतर त्यांच्या कारकिर्दीला वेग मिळाला.
‘सलाम बॉम्बे!’ आणि ‘परिंदा’ने मिळवून दिली वेगळी ओळख
१९८८ मध्ये आलेल्या ‘सलाम बॉम्बे!’ या चित्रपटाने नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाची ताकद अधिक व्यापक प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवली. मात्र १९८९ मधील ‘परिंदा’ हा चित्रपट त्यांच्या कारकिर्दीतील खरा टर्निंग पॉइंट ठरला.
या चित्रपटात त्यांनी साकारलेली ‘अण्णा’ ही व्यक्तिरेखा प्रचंड गाजली. खलनायकाची ही भूमिका त्यांनी केवळ नकारात्मक पद्धतीने साकारली नाही, तर व्यक्तिरेखेतील मानसिकता आणि आक्रमकता प्रभावीपणे पडद्यावर आणली. त्यांच्या दमदार अभिनयासाठी त्यांना राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला.
नाना पाटेकर यांची संवादफेक, आवाजातील चढ-उतार, चेहऱ्यावरील भाव आणि व्यक्तिरेखेत पूर्णपणे शिरण्याची शैली यामुळे ते इतर कलाकारांपेक्षा वेगळे ठरले.
‘तिरंगा’ने पोहोचवले घराघरात
१९९२ मध्ये आलेल्या ‘तिरंगा’ या चित्रपटात नाना पाटेकर यांना प्रमुख भूमिकेत झळकण्याची संधी मिळाली. या चित्रपटातील त्यांचे संवाद आणि अभिनय प्रचंड लोकप्रिय झाले. नाना पाटेकर यांच्या दमदार संवादांनी त्यांना घराघरात पोहोचवले.
यानंतर त्यांनी अनेक हिंदी आणि मराठी चित्रपटांमध्ये विविध प्रकारच्या भूमिका साकारल्या. गंभीर व्यक्तिरेखा असो, खलनायक असो, विनोदी भूमिका असो किंवा भावनिक व्यक्तिरेखा—प्रत्येक भूमिकेत नाना पाटेकर यांनी आपली वेगळी छाप निर्माण केली.
‘नटसम्राट’मधून पुन्हा रंगभूमीचा ठसा
मराठी चित्रपटसृष्टीतील नाना पाटेकर यांच्या महत्त्वाच्या चित्रपटांमध्ये ‘नटसम्राट’चा विशेष उल्लेख केला जातो. रंगभूमीवरील कलाकाराच्या आयुष्यावर आधारित या चित्रपटात त्यांनी साकारलेली व्यक्तिरेखा अत्यंत प्रभावी ठरली.
‘नटसम्राट’ म्हटलं की जुन्या पिढीच्या डोळ्यांसमोर रंगभूमीवरील ज्येष्ठ अभिनेते श्रीराम लागू यांची प्रतिमा उभी राहते. मात्र रुपेरी पडद्यावर ‘नटसम्राट’ साकारताना नाना पाटेकर यांनी या व्यक्तिरेखेला स्वतःची वेगळी ओळख दिली. त्यांच्या अभिनयातील भावनिक चढ-उतारांनी प्रेक्षकांना अक्षरशः भारावून टाकले.
अभिनयासोबत सामाजिक बांधिलकी
नाना पाटेकर हे केवळ अभिनेते म्हणूनच नव्हे तर सामाजिक भान जपणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणूनही ओळखले जात होते. २०१५ मध्ये त्यांनी अभिनेते मकरंद अनासपुरे यांच्यासोबत ‘नाम फाउंडेशन’ या धर्मादाय संस्थेची स्थापना केली.
या संस्थेच्या माध्यमातून महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त भागातील शेतकरी आणि विशेषतः आत्महत्याग्रस्त शेतकरी कुटुंबांना मदत करण्याचे काम करण्यात आले. अभिनयाच्या क्षेत्रात मोठे यश मिळवूनही सामाजिक प्रश्नांशी जोडलेली त्यांची भूमिका कायम राहिली.
बहुआयामी कलाकाराची अखेरची एक्झिट
नाना पाटेकर यांनी आपल्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत केवळ भूमिका केल्या नाहीत, तर प्रत्येक व्यक्तिरेखेला स्वतःची ओळख दिली. त्यांच्या अभिनयातील आक्रमकता, संवेदनशीलता, संवादफेक आणि सहजता यामुळे त्यांनी अनेक दशकांपासून प्रेक्षकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवले.
मराठी रंगभूमीपासून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास हिंदी आणि मराठी चित्रपटसृष्टीतील दिग्गज अभिनेत्यापर्यंत पोहोचला. त्यांच्या निधनाने भारतीय मनोरंजनसृष्टीने एक प्रभावशाली आणि बहुआयामी कलाकार गमावला आहे. नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाच्या असंख्य भूमिका, त्यांचे दमदार संवाद आणि पडद्यावरील प्रभावी व्यक्तिमत्त्व यामुळे ते कायमच प्रेक्षकांच्या स्मरणात राहतील.
